هوش عاطفی(هوش هیجانی) چیست؟

هوش عاطفی چیست؟

زمانی که صحبت از هوش عاطفی می شود، تعاریف متعددی برای این عنوان بیان می گردد.

مهم است بدانید که هوش عاطفی یا هوش هیجانی مربوط به اجتماعی بودن افراد است و توصیفی از توانایی افراد برای درک و مدیریت رفتار دیگران و حتی هیجانات فردی است.

یکی از تعاریف جامع در مورد هوش هیجان یا هوش عاطفی این است که افراد توانایی نظارت و کنترل احساسات و هیجانات خود و دیگران را داشته باشند.

اگر بخواهیم کمی تخصصی‌ تر در مورد هوش هیجانی صحبت کنیم، باید انواع مولفه‌ های آن را بشناسید.

متخصصان معتقدند که با وجود هوش هیجانی پنج مهارت افراد تقویت می شود.

اولین قدم خودآگاهی یا آگاهی از خویشتن مسئله‌ ای است که باعث افزایش نقاط قوت افراد شده و نقاط ضعف آنها را به سمت و سوی مثبت هدایت می‌ کند.

این افراد می ‌توانند انگیزه‌ ها و ارزش‌ های خود را شناخته و تاثیری که بر روی دیگران اعمال می‌ کند را بهتر درک می‌ کنند.

یکی دیگر از پنج مهارت در زمینه هوش هیجانی مربوط به خود تنظیمی می‌ باشد.

این افراد می‌ توانند خلق و خوی خود را مدیریت کرده و تکانه‌ ها و انگیزه‌ های لحظه‌ ای را تحت کنترل در می‌ آورند.

از طرفی هوش هیجانی می‌ تواند بر انگیزش افراد، همدلی و مهارت‌ های اجتماعی آنها اثرگذار باشد.

این افراد به سادگی شکست را نپذیرفته و سعی دارند حتی با دیگران نیز ارتباط خوبی برقرار کنند.

تقویت هوش هیجانی باعث می شود تا همه افراد نسبت به خود و دیگران درک بهتری داشته و این مسئله می‌ تواند منجر به کاهش اختلالات اضطراب و استرس افراد شود.

در پی آن برقراری ارتباط آسان می شود و همدلی با دیگران ممکن خواهد شد.

این افراد معمولاً با انواع چالش‌ ها کاملاً عاقلانه و درست برخورد کرده و از نظر زندگی شخصی، اجتماعی و شغلی نیز در موقعیت بهتری قرار می‌ گیرند.

ضعف هوش هیجانی چه علائمی دارد؟

قبل از هر چیز مهم است بدانید که تقویت هوش هیجانی برای افراد فواید و مزایای زیادی در پی دارد.

چنین افراد می‌ توانند با آگاهی و شناخت بیشتر نسبت به عواطف و احساسات خود عملکرد بهتری در امورات مختلف داشته باشند.

البته با سایرین بهتر ارتباط برقرار می‌ کنند، به مرور زمان این افراد می‌ توانند افکار خود را ساماندهی کرده و انگیزه بیشتری برای سایر فعالیت‌ ها خواهند داشت.

از مهمترین نشانه‌ های هوش هیجانی پایین در افراد بزرگسال باید به ناتوانی در کنترل عواطف اشاره کرد.

این افراد در تشخیص احساسات خود و دیگران با مشکل مواجه شده و قطعاً نمی‌ توانند موقعیت مناسب را برای رفتار صحیح تشخیص دهند.

از آنجایی که افراد با وجود هوش هیجانی پایین، عملکرد مناسبی در اجتماع ندارند، به مرور زمان مهارت‌ های اجتماعی آنها تضعیف شده و مورد سرزنش دیگران قرار می‌ گیرند.

انواع هوش عاطفی

تقسیم بندی هوش هیجانی به دو دسته کلی می باشد که عبارتند از هوش هیجانی درونی و هوش هیجانی اجتماعی. در زیر به معرفی هر یک از انواع هوش هیجانی می پردازیم:

هوش هیجانی درونی یا شخصی

در واقع این نوع هوش هیجانی به توانایی فرد در درک احساسات درونی خود اشاره دارد که در نهایت منجر به مدیریت هیجانات شخصی خواهد شد.

در واقع فردی که از این نوع هوش هیجانی در حد بالایی برخوردار است، می تواند نسبت به احساسات شخصی خود اعتماد به نفس بسیار بالایی داشته باشد و در مواجهه با استرس به خوبی خود را مدیریت و کنترل کند.

هوش هیجانی درونی دارای چهار بخش می باشد:

خود مدیریتی

با این مهارت می توانید بر احساساتی که به راحتی قابل کنترل نیستند، مسلط شوید و مشکل به وجود آمده را مدیریت کنید.

برای دستیابی به این مهارت، باید ابتکار عمل داشته باشید و به تعهدات خود عمل کنید تا بتوانید آن را با شرایط فعلی تطبیق دهید.

خودآگاهی

ارتباط مستقیمی با اعتماد به نفس شما دارد.

زیرا با مهارت خودآگاهی می توانید با تأثیرات احساسی و رفتاری تصمیم خود آشنا شوید.

نمی‌ توانند رابطه خوبی با سایرین داشته باشند و همدلی بین افراد از بین می‌ رود.

آگاهی اجتماعی

اگر مهارت تشخیص احساسات دیگران و درک نگرانی های آنها را دارید، همدل هستید.

می توانید نشانه های عاطفی را انتخاب کنید و از نظر اجتماعی احساس راحتی کنید.

همانطور که رشد می کنیم، آگاهی اجتماعی و مهارت های آگاهی اجتماعی به ما کمک می کند تا بفهمیم افراد چگونه با جامعه و جهان جا می گیرند.

چگونه به آن کمک کنیم و همچنین چگونه آنچه را که از جهان نیاز داریم دریافت می کنیم.

مدیریت روابط

مدیریت روابط به این معنی است که شما یک استراتژی خاص برای بهبود و حفظ تعاملات بین سازمان و مشتریان خود طراحی و اجرا می کنید.

شما آگاهی چگونه توسعه دادن روابط خوب و حفظ روابط را دارید.

به وضوح ارتباط برقرار می کنید و به دیگران الهام می بخشید و تحت تاثیر قرار می دهید.

هوش هیجانی اجتماعی

این نوع هوش هیجانی شامل توانایی درک احساسات افراد دیگر در تعاملات اجتماعی است.

در واقع افرادی که معمولاً توسط دیگران به عنوان شنونده انتخاب می شوند، هوش هیجانی بالایی دارند.

این افراد به دلیل توانایی بالایی که در درک احساسات خود دارند، می توانند تأثیر زیادی بر روی دیگران بگذارند و در نهایت رفتار خود را بر اساس درک خود از حالت خود با طرف مقابل تنظیم کنند که منجر به روابط قوی تر می شود.

هوش اجتماعی یکی از عناصر قدرتمند برای رهبری سازمانی محسوب می شود.

مهارت های ارزشیابی اجتماعی تأثیر زیادی در نحوه اثربخشی آن دارد.

مقایسه IQ و EQ

در متون و سخنرانی هایی که در مورد هوش هیجانی می خوانیم و می شنویم، اصطلاحات EQ و EI اغلب دیده می شود.

اصطلاح EI مخفف عبارت Emotional Intelligence می باشد و از اولین روزهایی که مفهوم هوش هیجانی مطرح شد، مورد استفاده قرار گرفته است.

معمولا نوشته ها و مقالات رسمی ترجیح می دهند از EI استفاده کنند.

اصطلاح EQ کمی تجاری تر است و برای تقلید از ضریب هوش یا IQ (مخفف Intelligence Quotient) ساخته شده است.

وقتی از EI استفاده می کنیم، منظور از هوش هیجانی به صورت کیفی است.

به عنوان مثال، به صورت کاملاً کیفی، از اصطلاحات هوش هیجانی بالا و هوش هیجانی پایین یا اهمیت هوش هیجانی صحبت می شود، بدون اینکه واقعاً به معنای ارزش عددی هوش هیجانی توجه شود.

اما اگر از EQ استفاده کنیم، معمولاً منظورمان این است که هوش هیجانی را در قالب یک شاخص عددی در نظر می گیریم.

اگر یک شاخص روشن و یک پرسشنامه شفاف تنظیم نکنیم و به سادگی EQ را در مقابل IQ قرار دهیم، می‌توان گفت که از این بحث علمی بهره‌برداری تجاری می‌کنیم.

هوش هیجانی بالا در کودکان

اگر تمایل به دانستن نشانه‌ های هوش هیجانی بالا در کودکان دارید با ما همراه باشید تا چند مورد از علائم آن را برایتان بازگو کنیم.

معمولاً کودکانی که هوش عاطفی یا هیجانی بالایی دارند، احساسات دیگران را به خوبی درک کرده و می‌ توانید این مسئله را حتی در تغییر چهره آنها نیز مشاهده کنید.

این کودکان معمولا کنجکاوی بسیار زیادی داشته و احساسات خود را اعم از خشم، ناراحتی، شادی و هیجان به خوبی بیان می‌ کنند.

کودکان با هوش هیجانی بالا نه تنها در گفتن عواطف خود توانا هستند، بلکه از انجام این کار هیچگونه واهمه‌ ای نخواهند داشت.

کودکانی که هوش هیجانی بالایی دارند، هرگز دچار لکنت زبان نمی شوند و قطعاً شنوندگان خوبی برای افراد خواهند بود.

به گونه‌ ای که شما می‌ توانید به راحتی آنها را تحت آموزش قرار داده و با وجود مهارت‌ ها و توانایی بسیار زیادی دارند یادگیری شگفت‌ انگیزی خواهند داشت.

بسیاری از متخصصان میزان هوش عاطفی را در افراد به صورت عددی بیان می‌ کنند.

زمانی که عدد به دست آمده از هوش عاطفی افراد بین ۹۰ تا ۱۶۲ باشد، نشان دهنده ضعف بسیار زیاد در هوش عاطفی افراد خواهد بود.

اگر عدد به دست آمده ۱۶۳ تا ۲۳۴ باشد، نشان دهنده هوش هیجانی کم و اعداد ۲۳۵ تا ۳۰۶ نشان دهنده هوش عاطفی متوسط است.

تمامی کسانی که با هوش هیجانی زیاد و فوق العاده مواجه هستند، اعداد بین ۳۹۷ تا ۳۷۸ برای آنها در نظر گرفته می شود و هوش هیجانی بسیار زیاد اعداد ۳۷۹ تا ۴۵۰ را نشان می‌ دهد.

روش های تقویت هوش هیجانی

با انجام راهکارهایی به خودمان می توانیم کمک کنیم تا هوش هیجانی را تقویت کنیم و زندگی شادتر، سالم‌تر و موفق‌تری داشته باشیم.

شنونده خوبی باشید

یکی از راه‌های تقویت هوش هیجانی این است که شنونده خوبی شوید.

شنونده خوب کسی است که علاوه بر گوش دادن دقیق به صحبت های طرف مقابل، به زبان بدن و پیام های فیزیکی خود نیز توجه کند.

با این کار می توانید درک بسیار بهتری از طرف مقابل به دست آورید و او را بهتر درک کنید.

مسئولیت اشتباهات خود را بپذیرید

استراتژی دیگری که می تواند به شما در بهبود هوش هیجانی کمک کند این است که به دنبال کسی نباشید که آن را مقصر بدانید، اشتباهات خود را بپذیرید.

اگر کسی را ناراحت یا آزار دادید، از عذرخواهی نترسید.

با این روش حتی در صورت اشتباه هم می توانید نتایج مثبتی بگیرید.

از نه گفتن نترسید

یکی دیگر از نشانه های هوش هیجانی پایین این است که از نه گفتن می ترسید.

برای تقویت EQ خود، باید سعی کنید مهارت نه گفتن را تمرین کنید.

نه گفتن را در موقعیت های ساده شروع کنید تا در صورت لزوم بتوانید در شرایط سخت نه بگویید.

به دنبال مطالعه و یادگیری باشید

اگر شما هم به دنبال تقویت هوش هیجانی خود هستید، مطالعه و یادگیری به شما کمک زیادی می کند.

حوزه مورد علاقه خود را پیدا کنید و سعی کنید در آن زمینه چیزی برای گفتن داشته باشید.

از تغییر نترسید

برای تقویت هوش هیجانی خود نباید از تغییر بترسید.

به خود این اطمینان را بدهید که می توانید از پس چالش های جدید برآیید و در این تغییرات چیزهای جدیدی یاد خواهید گرفت که درهای دیگری را به روی شما باز خواهد کرد.

هر آنچه که باید در مورد هوش هیجانی بدانید

سوالات مختلفی در مورد هوش هیجانی وجود دارد که با توضیحی تکمیلی در این باره شما را نسبت به این فرایند آشنا کرده و با آگاهی بیشتر می‌ توانید برای تقویت هوش هیجانی اقدام کنید.

بسیاری از متخصصان بر این باورند که هوش هیجانی هیچگونه معایب و مضراتی برای افراد ندارد.

در مواردی مشاهده می شود که افراد با هوش عاطفی بسیار بالا ممکن است با این ترس مواجه شوند که مبادا به احساسات دیگران لطمه‌ ای وارد کنند و این مسئله منجر به تشویش و بازخور منفی در افراد می شود.

حتماً شما هم کسانی را دیده‌ اید که به دلیل مهارت‌ های عاطفی و عقلانی محدودی که دارند، با دیگران مدام در حال مشاجره هستند.

تحقیقات انجام شده نشان می‌ دهد که این افراد روابط عاطفی را با کیفیت پایین‌ تری تجربه می‌ کنند و به نوعی می‌ توان گفت که هوش هیجانی آنها در حد ضعیف است.

با این حال همه افراد با وجود مزایایی که از هوش هیجانی می‌ دانند به دنبال راهکاری برای تقویت این توانایی هستند.

قطعاً محیط‌ های آموزشی، خانواده و مدارس مهمترین ارکانی هستند که می‌ توانند به تقویت ‌هوش هیجانی افراد به ویژه کودکان کمک کنند.

اگر به دنبال دریافت نتیجه مطلوب از این آموزش هستید، می‌ توانید از کودکی اطلاعات لازم را در اختیار کودکان قرار داده تا در بزرگسالی نتایج مناسب آن را شاهد باشید.

دانستن این نکته خالی از لطف نیست که محققان با توجه به تحقیقات وسیعی که انجام داده‌ اند، به این نتیجه دست پیدا کرده اند که اگر کودکان هوش هیجانی بالایی داشته باشند، قطعاً در روند یادگیری موفقیت‌ های بیشتری کسب می کنند.

به مرور زمان شاهد عملکرد بهتر آنها در موقعیت‌ های مختلف خواهید بود.

با این حال مهم است که هوش هیجانی افراد از دوران کودکی تقویت شود، زیرا اثرگذاری دائمی داشته و به نوعی در وجود و ذهن آنها نهادینه می شود.

شاید تصور کنید که داشتن هوش هیجانی بالا، فرایندی ذاتی و ژنتیکی است.

اما محققان معتقدند که آموزش چنین مهارت‌ هایی کاملاً اکتسابی بوده و مهم است که از دوران کودکی افراد در معرض آموزش قرار بگیرند.

مهم است که مراحل آموزش و تقویت هوش هیجانی به درستی و طبق اصول پیش رود تا نتایجی که انتظار دارید حاصل گردد.

با این حال اگر همه افراد بتوانند با راهکارهای موثر اقدام به تقویت هوش هیجانی یا عاطفی خود کنند، قطعاً در فرایندهای مختلف موفق‌ تر خواهند بود.

زیرا حس مسئولیت پذیری آنها تقویت شده و می‌ توانند با کمک به دیگران حس همدلی را در خود و جامعه تقویت کنند.

افرادی که هوش هیجانی بالایی دارند، در موقعیت‌ های حساس و حتی پرخطر تصمیم گیری عاقلانه و مناسبی داشته و این مسئله آنها را از افراد عادی تمایز می‌ سازد.

افرادی که با هوش هیجانی بالا مواجه هستند، از آنجایی که دائماً با درک عواطف خود و دیگران مواجه هستند، ممکن است نسبت به رفتارهای نامناسب خیلی سریع‌ تر ناراحت شده و اغلب دچار سوء تفاهم می شوند.

این افراد خیلی زود تحت تاثیر قرار می‌ گیرند و مهم است که در کنار داشتن هوش هیجانی بالا مدیریت رفتار خود را در پیش بگیرند.