دستگاه نقشه مغزی یا QEEG

دستگاه نقشه مغزی یا QEEG روشی است که EEG ثبت شده از طریق ضبط چند الکترودی با استفاده از کامپیوتر را پردازش می کند.

این داده های EEG چند کانالی با الگوریتم های مختلف پردازش شده و داده های دیجیتال به صورت آماری تجزیه و تحلیل می شوند.

EEG پردازش شده معمولاً به نقشه های رنگی فعالیت مغز، تبدیل می شود که نقشه های مغز نامیده می شود.

اطلاعات حاصل از EEG و QEEG می تواند توسط متخصصان به عنوان یک ابزار بالینی برای ارزیابی عملکرد مغز و ردیابی تغییرات در عملکرد مغز به دلیل مداخلات مختلف مانند نوروفیدبک یا دارو، تفسیر و استفاده شود.

کاربردهای دستگاه نقشه مغزی چیست؟

از کابردهای این دستگاه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

تشخیص اختلالات روانی و عصبی

دستگاه نقشه مغزی یا QEEG به پزشکان اجازه می دهد تا ناهنجاری های فعالیت مغز را شناسایی و تشخیص دهند.

به عنوان مثال، افراد مبتلا به افسردگی، اضطراب، اختلالات خواب و اختلال اختلالات توجه و تمرکز (ADHD) دارای الگوهای خاصی از فعالیت مغز هستند که با استفاده از QEEG قابل شناسایی هستند.

ارزیابی اثرات درمان

دستگاه نقشه مغزی یا QEEG می تواند برای ارزیابی اثرات داروها و درمان های مختلف بر فعالیت مغز استفاده شود.

در درمان‌های دارویی افسردگی یا اضطراب، QEEG می‌ تواند تغییراتی را در فعالیت مغز قبل و بعد از درمان نشان دهد و به پزشکان در ارزیابی اثربخشی درمان کمک کند.

نتایج شیمی درمانی، پرتو درمانی و ترک دارو های روانگردان یا غیرمجاز را می‌توان پیگیری کرد و وضعیت بیمار بعد از جراحی را می توان بررسی کرد.

سنجش

توانمندی‌های هنری، ورزشی، شناختی و ذهنی، تمرکز، توجه و میزان هماهنگی ذهن و بدن را به وسیله دستگاه نقشه مغزی می توان سنجید.

توانمدی های ذهنی هر فرد با عملکرد مغزی ارتباط مستقیم دارد و با استفاده از این روش می توان برآوردی از توانمندی ها به دست اورد.

انواع نقشه مغزی یا QEEG

نقشه برداری مغزی یا qeeg دارای انواع مختلفی می باشد که پزشک معالج بسته به تشخیص خود، یکی از این موارد را برای شما در نظر می گیرد:

نقشه برداری مغزی حین فعالیت

در این نوع از نقشه برداری، الکترود های متصل به دستگاه قابل حمل در اختیار شما قرار گرفته می شود که امواج مغزی شما در زمان حرکت نیز بتوانند ثبت شوند.

نقشه برداری مغزی معمولی

متداول ترین نوع نقشه برداری، این نوع نقشه برداری می باشد و معمولا متخصص انجام می دهد.

در حالت میانگین این آزمایش بین 20 تا 40 دقیقه طول می کشد و در این زمان باید بدون سر و صدا و حرکت در جای خود بنشینید.

امکان دارد در این زمان دکتر از شما بخواهد تا نفس عمیق بکشید و پلک بزنید.

در حین انجام آزمایش یک چراغ چشمک زن در مقابل فرد قرار می گیرد تا تاثیر چراغ را بر روی سیستم مغز و اعصاب بررسی کنند.

نقشه برداری مغزی در حالت خواب

این نوع نقشه برداری کمی سخت و غیرمعمول می باشد اما در بعضی موارد که از آزمایشات بالا نتیجه لازم به دست نمی آید، پزشک مجبور می شود تا از نقشه برداری مغزی در خواب برای شما استفاده کند.

در این نقشه برداری شما باید به طور کامل خوابیده باشید و به همین دلیل امکان دارد دکتر از شما بخواهد که قبل از مراجعه مدت زیادی نخوابید و یا در برخی موارد خاص از داروهای خواب آور استفاده می کنند.

چه زمانی نیاز به نقشه مغزی داریم؟

یکی از پیشرفته ترین روش ها برای تحلیل فعالیت الکتریکی مغز، نقشه برداری مغز می باشد که با استفاده از این دستگاه می توان الگو های غیرطبیعی مغزی را شناسایی و در روند تشخیص و درمان اختلالات روانی، عصبی و شناختی به کار برد.

در موارد زیر این روش کاربرد دارد:

اختلالات روانی

افسردگی: برای شناسایی الگوهای غیرعادی مانند کاهش فعالیت قسمت پیشانی و بررسی شدت اختلال.

اضطراب: کمک به شناسایی ناهماهنگی در امواج الفا و بتا.

اختلال دوقطبی: شناسایی تغییرات الکتریکی مغز در فاز های شیدایی و افسردگی.

اختلالات شناختی

اختلال بیش فعالی:تشخیص عدم تعادل امواج و تعیین نوع و شدت بیماری.

اختلالات یادگیری: بررسی فعالیت مغز در قسمت ها مرتبط با پردازش اطلاعات و حافظه.

اختلالات خواب

تجزیه و تحلیل الگو های امواج مغز در خواب برای بررسی عوامل کاهش کیفیت خواب

مشکلات عصبی

صرع: برای تعیین محل دقیق تشنج و بررسی الگوهای پیش از تشنج.

بیماری‌های نورودژنراتیو: مانند آلزایمر، پارکینسون و مولتیپل اسکلروزیس (MS)، برای شناسایی تغییرات عملکردی در مغز.

آسیب‌های مغزی

ضربه به سر: برای ارزیابی پیامدهای عصبی و شناختی آسیب مغزی و کمک به برنامه‌ریزی درمان.

آسیب مغزی تروماتیک خفیف (mTBI): برای شناسایی تغییرات ظریف در فعالیت مغز که ممکن است با روش‌های دیگر قابل مشاهده نباشند.

پیشرفت درمان

ارزیابی اثربخشی درمان: برای نظارت بر تغییرات مغز در پاسخ به درمان‌های روانپزشکی، دارو یا نوروفیدبک و اصلاح برنامه درمانی بر اساس نتایج qEEG.

مشکلات رفتاری و رشدی

اختلال طیف اوتیسم (ASD): برای شناسایی الگوهای غیرمعمول فعالیت مغز مربوط به پردازش اجتماعی و ارتباطی.

اختلالات رفتاری: مانند پرخاشگری یا رفتارهای تکانشی، برای کمک به تشخیص و درمان.

نحوه انجام نقشه برداری مغز چگونه است؟

در جلسه نقشه برداری مغز (qEEG)، چندین مرحله وجود دارد که به طور خلاصه توضیح داده‌ایم:

پیشینه و مشاوره

پزشک یا روانپزشک سابقه پزشکی و علائم بیمار را بررسی می‌کند.

متخصص برای بیمار توضیح می‌دهد که در طول جلسه چه اتفاقی خواهد افتاد و به چه مواردی باید توجه کند.

آماده سازی بیمار

فرد به یک اتاق آرام و راحت برده می‌شود.

الکترودهای EEG با استفاده از ژل یا خمیر به پوست سر فرد متصل می‌شوند. این الکترودها برای ثبت فعالیت الکتریکی مغز ضروری هستند.

ثبت فعالیت مغز

بیمار در یک موقعیت راحت می‌نشیند یا دراز می‌کشد و چشمان خود را می‌بندد.

الکترودها سیگنال های الکتریکی تولید شده توسط نورون های مغز را دریافت کرده و به دستگاه EEG منتقل می کنند.

دستگاه EEG این سیگنال ها را تقویت کرده و به سیگنال های دیجیتال تبدیل می کند.

داده های دیجیتال به نرم افزار تحلیل QEEG منتقل می شود.

فعالیت الکتریکی مغز به مدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه ثبت می‌شود.

در این مدت، ممکن است از بیمار خواسته شود که به صداها یا نورها پاسخ دهد، برخی کارهای ذهنی را انجام دهد یا به نقطه‌ای خیره شود یا چشمانش را باز یا بسته کند.

تحلیل داده‌ها

داده‌های جمع‌آوری‌شده به نرم‌افزار تخصصی منتقل می‌شوند.

نرم‌افزار فعالیت مغز را تحلیل کرده و نقشه‌برداری دقیقی از الگوهای فعالیت الکتریکی ایجاد می‌کند.

این نرم افزار با استفاده از الگوریتم های پیچیده، می تواند داده ها را تجزیه و تحلیل کند.

پارامترهای مختلفی مانند توان فرکانس، همبستگی بین مناطق مختلف مغز و تحلیل های زمان، فرکانس را محاسبه خواهد کرد.

نتایج تحلیل ها در قالب نقشه های رنگی یا نمودارهایی نمایش داده می شود.

نشان دهنده فعالیت های مختلف مغز در مناطق مختلف است.

این نقشه ها و نمودارها به پزشکان و محققان اجازه می دهد تا الگوهای فعالیت مغز را با دقت بیشتری بررسی کنند و ناهنجاری های احتمالی را شناسایی کنند.

افراد مبتلا به اختلال بیش فعالی یا اختلال توجه و تمرکز ممکن است الگوهای خاصی از فعالیت مغز داشته باشند که با الگوهای طبیعی متفاوت است.

با استفاده از QEEG، پزشکان می توانند این الگوها را شناسایی کرده و درمان های مناسب را تجویز کنند.

جلسه نقشه‌برداری مغز qEEG یک فرآیند جامع است که به بررسی دقیق عملکرد مغز کمک می‌کند و می‌تواند منجر به شناسایی اختلالات و تعیین استراتژی‌های درمانی مؤثر شود.

مزایای استفاده از QEEG

• تشخیص دقیق الگوهای فعالیت مغزی
• شناسایی مشکلات روانی و عصبی مانند اضطراب، افسردگی و ADHD
• کمک به طراحی برنامه‌های درمانی شخصی‌سازی شده
• پیگیری پیشرفت درمان و اثرگذاری مداخلات روانشناختی
• غیرتهاجمی و ایمن برای بیماران
• قابلیت استفاده در کودکان و بزرگسالان
• شناسایی علت اصلی برخی از علائم روانی یا فیزیولوژیکی
• ردیابی پیشرفت بیماری با درمان های مختلف

آمادگی لازم برای تست QEEG

قبل از انجام آزمایش نقشه برداری مغز، باید اقدامات احتیاطی را انجام دهید. از جمله اقدامات احتیاطی که باید قبل از آزمایش نقشه برداری مغز انجام دهید، عبارتند از:

• لازم است در روز آزمایش حداقل 3 بار موهای خود را با شامپو بشویید.
• استفاده از روغن، ژل، نرم کننده، نرم کننده یا اسپری برای موهای خود و همچنین مواد آرایشی روی پیشانی ممنوع می باشد.
• از بافتن و بستن موها خودداری کنید.
• در روز آزمون از گوشواره یا جواهرات استفاده نکنید.
• اگر برای مطالعه از عینک استفاده می کنید، حتما آن را همراه داشته باشید.
• از مصرف محرک هایی مانند قهوه، چای، سیگار، نوشیدنی های کافئین دار و غیره خودداری کنید.
• لازم است از مصرف داروهای غیرقانونی و داروهای خریداری شده از منابع نامعتبر، غذاها، گیاهان یا دمنوش های گیاهی که بر خواب یا بیداری تاثیر می گذارند، در روز انجام آزمون خودداری شود.
• قبل از آزمایش الکتروانسفالوگرافی از قرص های خواب استفاده نکنید.
• هر گونه شرح حال و پرونده مربوط به آزمایشات عصبی قبلی و نتایج مصاحبه های روانشناسی قبلی را به همراه داشته باشید.
• قبل از انجام تست، استراحت کافی داشته باشید و سرحال باشید. یک میان وعده سبک قبل از آزمون نیز مفید خواهد بود.
• در حین انجام تست به راحتی روی یک صندلی می نشینید و کلاهی با 19 الکترود روی سر شما قرار می گیرد.
• برای افزایش رسانایی الکتریکی و دقت در ثبت امواج از ژل مخصوصی استفاده می شود.
• الکترودها امواج تولید شده در مغز شما را در موقعیت های مختلف دریافت می کنند و آنها را به کامپیوتر منتقل می کنند.
• قبل از آزمون استراحت کافی داشته باشید. هر گونه احساس ناخوشایند را با پزشک یا روانشناس خود در میان بگذارید.
• حرکت بیش از حد بر نتایج اسکن تاثیر می گذارد، پس تا پایان آزمون خونسرد باشید.
• برای جلوگیری از حواس پرتی و تداخل با سنسورها، دستگاه های الکترونیکی را در طول آزمایش خاموش کنید.

تفسیر نقشه مغزی یا QEEG

امروزه می توان با مقایسه QEEG یک بیمار با QEEG افراد عادی ناهنجاری های عملکرد مغز را شناسایی کرد و با تطبیق آن با الگوهای موجود، نوع اختلال را تعیین کرد.

اساس چنین مقایسه ای این است که بیماری های روانپزشکی مختلف باعث ناهنجاری های قابل توجهی در مغز می شوند و تغییراتی در QEEG ایجاد می کنند.

از آنجایی که ترکیب طیفی فعالیت الکتریکی مغز با افزایش سن تغییر می کند، در مقایسه با جمعیت عادی، سن فرد و جمعیت طبیعی باید یکسان باشد.

در نتیجه این مقیاس که Z scores نامیده می شود، اگر فعالیت مغزی فرد مشابه جمعیت عادی باشد، به رنگ سبز نشان داده می شود.

سبز نشان دهنده حالت عادی و طبیعی است.

اگر فعالیت امواج مغزی فرد بالاتر از حد طبیعی باشد، نرم افزار دستگاه آن را به رنگ های زرد، نارنجی و قرمز نمایش می دهد.

اگر فعالیت امواج تولید شده کمتر از حد طبیعی باشد، نرم افزار آن را در رنگ های آبی و بنفش نمایش می دهد.

از آنجایی که هر یک از اختلالات و مشکلات مختلف مانند AD/HD و LD ناشی از مشکلاتی در عملکرد مغز است و در نتیجه نقشه مغزی یک فرد سالم با نقشه مغزی فرد مبتلا به AD/HD متفاوت است.

به این ترتیب متخصص با بررسی نقشه های مغزی افراد مختلف به مشکل یا قابلیت های آنها پی می برد.

تفاوت بین نقشه برداری مغز و نوار مغزی چیست؟

در نوار مغز، فعالیت الکتریکی مغز انسان توسط الکترودهایی که روی سطح پوست قرار می گیرند، ثبت می شود و نشان دهنده فعالیت غشای زیر پوست است که به آن امواج مغزی می گویند.

دستگاه نقشه مغزی یا QEEG از روش های ریاضی برای تبدیل این امواج به مقادیر کوچک برای مقایسه و بررسی عملکرد صحیح مغز استفاده می کند.

در این حالت، تشخیص بیماری های احتمالی در یک فرد با مقایسه مقادیر آزمایش با مقادیر به دست آمده از نقشه مغزی جمعیت عادی امکان پذیر است.

عوارض نقشه مغزی

نقشه مغزی یا QEEG یک روش غیرتهاجمی، علمی، ایمن و کم‌خطر برای تشخیص و پایش مشکلات روانی و عصبی شناخته می‌شود و مزایای آن از عوارض موقت و جزئی آن بسیار بیشتر است.

• احساس خفیف فشار یا خنکی در محل قرارگیری الکترودها
• تحریک کوتاه‌مدت پوست سر و خارش جزئی
• اضطراب یا استرس پیش از انجام آزمایش
• خستگی ذهنی بعد از جلسات طولانی ثبت فعالیت مغزی
• در موارد بسیار نادر، بروز سردرد کوتاه‌مدت یا احساس خستگی

تست های QEEG چقدر دقیق هستند؟

دقت دستگاه نقشه مغزی یا QEEG برای هر اختلال عصبی متفاوت است.

در واقع تست نوار مغز یا نقشه مغزی، فعالیت مغز را در زمان آزمایش نشان می دهد.

به عنوان مثال، اگر فردی اختلال تشنجی داشته باشد و در زمان انجام آزمایش QEEG تشنج نداشته باشد، آزمایش او نتیجه کاملا طبیعی خواهد داشت.

به همین دلیل، اکثر افراد مبتلا به این اختلال عصبی، آزمایشات مغزی طبیعی دارند، اما این بدان معنا نیست که بیمار تشنج ندارد.

گاهی برای بررسی علت هر نوع اختلال عصبی، از محرک های آن اختلال در طی آزمایش EEG یا QEEG برای تحریک فعالیت مغز و قرار دادن فرد در آن حالت استفاده می شود.

به عنوان مثال، در بیماران مبتلا به تشنج، استفاده از چراغ های چشمک زن راه حل مفیدی است، همچنین اگر فرد 2 تا 5 دقیقه نفس عمیق بکشد، پس زمینه برای تحریک امواج مغزی غیر طبیعی ایجاد می شود.

این فعالیت امواج مغزی غیرطبیعی را ثبت می کند و متخصص مغز و اعصاب می تواند علت این اختلال را تشخیص دهد و در نهایت بهترین روش درمانی را برای بیمار انتخاب خواهد کرد.

تجربیات بیماران از دستگاه نقشه مغزی

وقتی که برای انجام نقشه مغزی مراجعه کردم یکم استرس داشتم و نمی دونستم دقیقا چه اتفاقی در انتظارم هست.

تکنسین بخش توضیحات کاملی بهم داد که باعث شد یکم آرامش بیشتری پیدا کنم.

وقتی الکترودها روی سرم قرار گرفتن و فعالیت های مغز را ثبت می کردن، فقط احساس خنکی و فشار خفیفی روی پوستم داشتم و کاملا بدون درد و ناراحتی انجام شد.

بعد از ثبت و تحلیل نتایج QEEG، متخصص عملکرد مغز را برام توضیح دادن و نشان داد که کدام الگوهای فعالیت مغزی من نیاز به توجه دارند.

این اطلاعات کمک کرد تا برنامه درمانی شخصی من طراحی شود و فهمیدم که مشکلات خواب و اضطرابم تا چه حد با الگوهای مغزی مرتبط هستند.

بعد از گذشت چند هفته از درمانم اضطرابم خیلی کتر شه بود و کیفیت خوابم بهتر شده بود.

این تجربه نشان داد که نقشه مغزی روشی علمی و دقیق برای بررسی عملکرد مغز است که می‌تواند به هدفمند شدن روند درمان و بهبود کیفیت زندگی کمک کند

هزینه استفاده از دستگاه نقشه مغزی

هزینه استفاده از دستگاه نقشه مغزی یا QEEG تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد و می‌تواند با توجه به پیچیدگی بررسی، مدت زمان جلسه، تجهیزات مورد استفاده و تخصص مرکز متفاوت باشد.

علاوه بر این، خدمات جانبی مانند مشاوره تخصصی قبل و بعد از انجام نقشه مغزی، تحلیل نتایج و طراحی برنامه درمانی شخصی نیز بر هزینه کلی تاثیر می‌گذارد.

با توجه به اهمیت نتایج دقیق و علمی در تشخیص مشکلات روانی و عصبی، بیماران می‌توانند با مشاوره و بررسی مراکز معتبر، انتخابی آگاهانه داشته باشند.

مراکز تخصصی با ارائه خدمات کامل، از جمله ثبت فعالیت مغزی، تحلیل دقیق و ارائه توصیه‌های درمانی، تجربه‌ای ایمن و علمی برای بیماران فراهم می‌کنند که ارزشمندی این روش را بیش از پیش نشان می‌دهد.