اختلال وسواس

آسیب‌ های روحی و روانی به اندازه مشکلات جسمانی برای افراد محدودیت آفرین است و به نوعی می‌ تواند زندگی فردا تحت تاثیر قرار داده و کیفیت آن را تا حد زیادی کاهش می‌ دهد.

یکی از اختلالات شایع که عموم افراد حتی به صورت پنهان با آن مواجه هستند، اختلال وسواس است.

وسواس به افکار مزاحمی گفته می شود که فشار زیادی را به فرد وارد کرده و می‌ تواند فکر و عمل یک انسان را به طور کامل تغییر دهد.

هر چند که ممکن است این افکار به صورت غیر طبیعی تشدید شده و باعث اعمال غیر منطقی از طرف بیماران می شود.

برخی از اختلالات وسواسی تا حد زیادی مضر و خطرناک هستند و برخی دیگر می‌ تواند مقاومت افراد را نسبت به برخی مسائل افزایش داده و به مرور زمان فرد با رفتارها و افکار غیر عادی و نابهنجار مواجه می شود.

با ما همراه باشید تا در ادامه مطلب انواع وسواس و علل تاثیرگذار بر بروز و تشدید آنها را برایتان شرح دهیم.

علائم اختلال وسواس فکری (OCD)

افراد مبتلا به OCD معمولاً دارای ویژگی ها و علائم زیر هستند:

این افراد معمولا درگیر افکار، تصاویر ذهنی و نگرانی های مکرر و ناخواسته هستند که بسیار آزاردهنده است.

این افراد احساس می کنند برای کاهش اضطراب ناشی از افکار وسواسی خود باید یک سری کارهای تکراری مانند شستن مکرر دست ها یا چک کردن مداوم چیزها را انجام دهند.

افراد مبتلا به OCD از افکار و رفتار غیرمنطقی خود آگاه هستند، اما احساس می کنند قادر به متوقف کردن آنها نیستند.

افکار وسواسی و رفتارهای اجباری وقت زیادی از انسان می گیرد و باعث اختلال در عملکرد روزانه او می شود.

این افراد در بیشتر اوقات از قرارگیری در مکان ها و موقعیت هایی که سبب دچار وسواس فکری شوند، خودداری می کنند.

علت اختلال وسواس فکری

اختلال وسواس جبری می تواند یک اختلال عصبی باشد و تغییر و ناهنجاری در انتقال دهنده های عصبی علت آن است.

علل ژنتیکی

اختلال وسواس فکری می تواند زمینه ارثی و خانوادگی داشته باشد.

علل خود ایمنی

عفونت های استرپتوککی که می تواند با التهاب و اختلال عملکرد سلول های عصبی مغز همراه باشد.

علل رفتاری

او سی دی با ترس همراه می باشد و عدم انجام یکسری از کار ها به کاهش ترس کمک زیادی می کند.

این ترس و استرس گاهی اوقات می تواند هنگام شروع یک کار جدید افزایش یابد.

در این موقعیت برای رفع ترس و مدیریت استرس از رفتار درمانی می توانید کمک بگیرید.

علل عصبی

تکنیک های تصویربرداری مغز امکان مشاهده و بررسی نواحی مختلف مغز را فراهم کرده است.

از دیگر دلایل ایجاد اختلال وسواس، عدم تعادل مواد شیمیایی مانند سروتونین در مغز است.

عوامل محیطی

عوامل استرس زای محیطی می توانند اختلال وسواس را تشدید کنند.

انواع وسواس را بشناسید

برخی از افراد با وسواس‌ های فکری مواجه هستند، به این معنا که علی رغم فکری که در ذهن دارند به مرور زمان این افکار آنقدر تکرار می شود که افراد نسبت به اتفاقات پیش آمده به نتایج غلط و اشتباه خواهند رسید.

این مسئله می‌ تواند زندگی افراد را تحت تاثیر قرار داده و به مرور زمان با کاهش تمرکز افراد نسبت به مسائل مهم‌ تر کیفیت زندگی فرد کاهش خواهد یافت.

وسواس فکری می‌ تواند مربوط به اتفاقات گذشته باشد یا اموراتی که در حال حاضر در دست اقدام هستند.

این افکار گاهاً آنقدر تشدید می شوند و پر و بال می‌ گیرند که می‌ تواند مانع از پیشبرد کار شده و فرد را در همان محدوده متوقف می‌ کند.

به عنوان مثال می‌ توان از انواع وسواس فکری به اندیشیدن بیش از حد به بدن اشاره کرد.

برخی از افراد تصور می‌ کنند که ممکن است در مواجهه با بیماری‌ های خاص قرار بگیرند یا یک اختلال جسمانی کوچک را آنقدر در ذهن بزرگ می‌ پندارند که دائماً نیاز به مراجعه به پزشک دارند.

این افراد با فکر حفظ سلامتی دچار وسواس شده و می‌ تواند به نوع اختلال برای آنها تبدیل شود.

از دیگر انواع وسواس فکری می‌ توان به تحلیل رفتار اطرافیان در گذشته یا حال اشاره کرد.

گاهی افراد بعد از معاشرت با دیگران با خوره‌ های فکری مواجه می شوند که آیا گفتن برخی حرف‌ ها از طرف اطرافیان درست بوده یا اشتباه.

به مرور زمان ممکن است نسبت به جایگاه خود در جامعه و نوع رفتاری که با دیگران دارند دچار وسواس شده و ممکن است نتوانند خوبی یا بدی را به درستی تشخیص دهند.

برخی از افراد با افکار افراطی مواجه هستند.

به گونه‌ ای که می‌ تواند به یک وسواس ذهنی تبدیل شده و حالاتی که برای افراد اتفاق می‌ افتد کمی غیرمعمول و عجیب است.

این افراد آنقدر به اتفاقات ناگوار فکر می‌ کنند که به نوعی به اضطراب و استرس و دلهره برای آنها تبدیل شده و حتی ممکن است با دعا و نذر بخواهند از اتفاقات ذهنی خود پیشگیری کنند.

وسواس فکری در این مورد قابلیت کنترل دارد اما آنقدر سخت است که افراد گاهاً نمی‌ توانند به تنهایی در این راه موفق باشند.

به یاد داشته باشید که پرورش افکار منفی در ذهن کار آسانی است و افراد می‌ توانند با تصور اتفاقات ناگوار اوقات خود را تلخ کرده و این مسئله به روتین زندگی آنها تبدیل می شود.

به گونه‌ ای که می‌ تواند در موقعیت‌ های مختلف به نوعی بازدارنده برای آنها تبدیل شود.

نوع دیگر وسواس را فکری عملی می‌ نامند به گونه‌ ای که افراد از تکرار برخی از کارها لذت برده و احساس آرامش دارند.

از مهمترین وسواس‌ های فکری و عملی باید به شست و شوی مداوم بدن یا دیگر وسایل شخصی اشاره کرد.

این افراد اغلب با شستشوی مکرر مواجه شده و می‌ تواند به نوعی برای آنها دردسر آفرین باشد و در طولانی مدت سبب بروز بیماری‌ های جسمانی نیز خواهد شد.

از دیگر نمونه‌ های وسواس فکری باید به دقت افراد اشاره کرد.

گاهی اوقات منظم بودن بیش از حد و جابجایی وسایل با اندازه‌ های میلیمتری به نوعی وسواس تلقی می شود.

البته برخی از افراد در شمردن نیز دچار وسواس هستند و ممکن است همه لوازم و اشیایی که در کنار یکدیگر قرار می‌ گیرند را به صورت مداوم شمارش کرده و نهایتاً نتیجه شمارش در ذهن آنها نمی‌ ماند و به نوعی این کار را دائماً تکرار می‌ کنند.

اگر بخواهیم علت وسواس فکری عملی را برایتان بگوییم، می‌ توان به عدم اعتماد به نفس افراد، کمرویی و حتی اختلالات افسردگی اشاره کرد.

وقایع تلخ و ناگوار زندگی بر این نوع وسواس اثرگذار است، این افراد به مرور زمان با احساس بی‌ کفایتی مواجه شده و می‌ تواند بر عقاید و رفتار آنها تاثیر مستقیم داشته باشد.

البته از نظر متخصصان عوامل ژنتیکی هم می‌ تواند بر اختلالات و بیماری‌ های جسمانی و روانی اثرگذار باشد.

این حالات عموماً خود به خود اتفاق نمی‌ افتد و از نظر پزشکان می‌ تواند تا حدودی ریشه در کودکی فرد داشته باشد.

مهمترین عوارض وسواس

فرقی نمی‌ کند که افراد با چه نوع وسواسی مواجه باشند، در هر صورت این اختلال فکری منجر به کاهش کیفیت زندگی فرد شده و به مرور زمان در صورت عدم درمان تشدید خواهد شد.

متخصصان سعی دارند افراد را نسبت به عوارض بیماری وسواس آگاه سازند تا در صورت مواجهه با چنین اختلالی سریع تر برای درمان اقدام نمایند.

افرادی که با وسواس فکری عملی مواجه هستند به مرور زمان در مواجهه با مسائل بهداشتی با افراط و تفریط مواجه شده و ممکن است در پی شستشوی دائم محیط اطراف و بدن خود با بیماری‌ های مختلف نیز مواجه شوند.

از طرفی این افراد ممکن است از حضور در جامعه دوری کرده و از آنجایی که وسواس به فکر آنها غلبه می‌ کنند، نمی‌ توانند با دیگران به درستی ارتباط برقرار کنند و تنها ماندن در یک چارچوب امن را به حضور در جامعه ترجیح می‌ دهند.

افراد مبتلا به وسواس به مرور زمان با اختلالات اضطرابی مواجه می شوند و زمانی که شرایط مطابق با میل و خواسته آنها نباشد این اضطراب آنقدر شدت پیدا می‌ کند که فرد با دلشوره و تنش مواجه شده و می‌ تواند سبب بروز آسیب‌ های وسیع و جدی شود.

از دیگر عوارض وسواس باید به اختلال در غذا خوردن و اختلال در مصرف مواد اشاره کرد.

این افراد گاهاً برای آرام کردن فکر خود به کارهای نامناسب از جمله مصرف دخانیات و الکل روی آورده که قطعاً در یک برهه زمانی کوتاه ممکن است به موفقیت دست یابند اما به مرور زمان اعتیاد نیز به این مسائل اضافه شده و سلامت فرد از نظر جسمانی و روانی به خطر می‌ افتد.

افراد مبتلا به وسواس بیش از دیگران در روابط آشفتگی را تجربه کرده و ممکن است در معرض افسردگی‌ های شدید و پیشرونده قرار بگیرند.

روش تشخیص اختلال OCD

این بیماری با مراجعه به روانپزشک و بررسی افکار و رفتار بیمار تشخیص داده می شود.

متخصص سلامت روان از روش های زیر برای تشخیص OCD استفاده می کند:

• گرفتن شرح حال از بیمار در مورد علائم، سابقه بیماری و عوامل تحریک کننده آن
• استفاده از پرسشنامه وسواس (Y-BOCS) یا مقیاس وسواس کودکان (CY-BOCS)
• انجام تست هوش، شخصیت و عملکردهای شناختی
• بررسی علل فیزیکی اختلال از طریق آزمایش خون یا تصویربرداری مغز
• مشاهده مستقیم رفتار وسواسی توسط یک متخصص یا خانواده
• بررسی سایر اختلالات روانی مرتبط با وسواس، مانند افسردگی، اضطراب یا اختلالات خوردن

پیشگیری از اختلال وسواس

موارد زیر از مهم ترین روش ها برای پیشگیری از اختلال او سی دی می باشد.

• افزایش آگاهی عمومی در مورد این اختلال روانی و شناخت علائم آن
• بهبود سلامت روان و مقابله با استرس و اضطراب
• شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر OCD و ارجاع به متخصص
• استفاده به موقع از داروهای مناسب همراه با درمان های روانشناختی مانند مواجهه درمانی و مهار پاسخ
• حمایت خانواده و جامعه از افراد مبتلا به OCD

درمان اختلال وسواس

قطعاً تمامی کسانی که با وسواس مواجه هستند در مواردی متوجه افکار غیر طبیعی و کلیدی خود می شوند.

اگر در چنین موقعیتی قرار دارید سریعاً با متخصصان فعال در این حوزه صحبت کرده و با دریافت مشاوره روانی و گاهاً دارو درمانی شرایط را تحت کنترل درآورید.

متخصصان در مواجهه با افرادی که به وسواس مبتلا هستند، سعی دارند تا وضعیت بیمار را سنجیده تا بتوانند بهترین شیوه درمانی را برای آنها در نظر بگیرند.

گاهی اوقات درمان شناختی رفتاری افراد برای وسواس‌ های خفیف تا متوسط جوابگو است.

مهارکننده های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) بهترین داروهای ضد چاقی هستند که به افزایش سطح سروتونین در مغز کمک می کنند.

روانپزشکان معمولاً داروهای ضد افسردگی مانند فلوکستین، سیتالوپرام، فلووکسامین، پاروکستین و سرترالین را به عنوان اولین خط درمان دارویی برای افرادی که علائم وسواس شدید دارند تجویز می کنند.

از دیگر روش های درمان به انجام تمرینات آرام بخش مانند یوگا، مدیتیشن و تمرینات تنفسی می توان اشاره نمود.

تغذیه سالم و ورزش روتین و داشتن سبک زندگی سالم در درمان وسواس موثر می باشد.

درمان شناختی رفتاری (CBT) بهترین روش برای درمان قطعی وسواس فکری شدید می باشد.

در این روش، به بیمار کمک می‌کنند تا الگوهای رفتاری و فکری ناسالم خود را شناسایی و اصلاح نماید.

به یاد داشته باشید که اگر این اختلال بیش از حد تصور پیشرفت کرده باشد، نیاز به هیپنوتیزم درمانی، صحبت درمانی و گاهاً دارو درمانی است که به تشخیص پزشک باید دوره درمان انجام شده تا افراد از چنین اختلالی رها شوند.

درمان دارویی وسواس

در ادامه به بررسی این داروها می پردازیم.

داروهای ضد افسردگی (SSRI)

• سرترالین (Sertraline)
• فلوکستین (Fluoxetine)
• فلووکسامین (Fluvoxamine)
• پاروکستین (Paroxetine)
• اس سیتالوپرام (Escitalopram)

داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ ای (TCA)

کلومیپرامین (Clomipramine)

داروهای ضد اضطراب

بنزودیازپین‌ها (مانند دیازپام و آلپرازولام)

داروهای ضد روان‌ پریشی (در موارد شدید)

• ریسپریدون (Risperidone)
• آریپیپرازول (Aripiprazole)

داروهای تنظیم‌ کننده خلق و مزاج

لیتیوم (Lithium)

در درمان اختلال وسواس فکری عملی (OCD)، داروها نقش مهمی در کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی فرد دارند.

معمولاً داروهای ضد افسردگی از دسته SSRIها (مانند سرترالین، فلوکستین و فلووکسامین) برای درمان OCD تجویز می‌ شوند، زیرا این داروها به تنظیم میزان سروتونین در مغز کمک می‌ کنند که با علائم وسواس فکری و عملی ارتباط دارد.

در صورتی که داروهای SSRI مؤثر نباشند یا بیمار علائم شدیدی داشته باشد، از داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ ای مانند کلومیپرامین یا داروهای ضد روان‌ پریشی مانند ریسپریدون استفاده می‌ شود.

داروهای ضد اضطراب و برخی داروهای تنظیم‌کننده خلق مانند لیتیوم نیز در مواقعی به عنوان مکمل درمان استفاده می‌ شوند.

درمان دارویی در اکثر مواقع همراه با درمان‌ های روان‌ درمانی، مانند درمان شناختی رفتاری (CBT) که به تغییر الگوهای فکری کمک می‌ کند، مؤثرتر است.

درمان خانگی وسواس

درمان خانگی اختلال وسواس فکری عملی (OCD) معمولاً شامل روش‌ هایی است که به کاهش شدت علائم و بهبود توانایی فرد در کنترل افکار و رفتارهای وسواسی کمک می‌ کند.

یکی از مهم‌ ترین روش‌ های خانگی، مدیریت استرس و اضطراب است که می‌ تواند با استفاده از تکنیک‌ های آرام‌ سازی مانند مدیتیشن، تنفس عمیق، یا یوگا انجام شود.

تمرین روزانه این روش‌ ها به فرد کمک می‌ کند تا از شدت افکار وسواسی کاسته و احساس آرامش بیشتری داشته باشد.

رعایت نظم و برنامه‌ ریزی روزانه می‌ تواند به فرد کمک کند تا به فعالیت‌ های مفید و مهم خود توجه کند و از فکر کردن زیاد به موضوعات وسواسی جلوگیری کند.

علاوه بر این، تکنیک‌ های شناختی نیز می‌توانند در درمان خانگی مؤثر باشند.

به طور مثال، فرد می‌ تواند تلاش کند تا افکار وسواسی خود را چالش‌ بر‌انگیز کند و به خود یادآوری کند که این افکار اغلب غیرواقعی و بی‌ پایه‌اند.

مقابله با ترس‌ ها به تدریج و بدون اجبار می‌ تواند به کاهش رفتارهای وسواسی کمک کند.

برای مثال، اگر فرد از تماس با کثیفی می‌ ترسد، می‌ تواند تدریجاً با محیط‌ های کمی آلوده‌ تر تماس برقرار کند تا ترس‌ های خود را به تدریج کاهش دهد.

در کنار این روش‌ ها، حمایت از خانواده و دوستان نیز نقش کلیدی در مدیریت اختلال وسواس فکری دارد و باعث تقویت اعتماد به نفس و انگیزه فرد در مسیر درمان می‌ شود.

با این حال، درمان‌ های خانگی نباید جایگزین درمان‌ های حرفه‌ ای شوند و در موارد شدید، مراجعه به روان‌ پزشک یا روان‌ شناس برای مشاوره و درمان‌ های پزشکی ضروری است.

درمان وسواس فکری چقدر طول میکشد؟

مدت زمان درمان وسواس فکری (OCD) می‌ تواند بسته به شدت اختلال و روش‌ های درمانی مختلف متفاوت باشد.

درمان این اختلال معمولاً نیاز به زمان و پیگیری مداوم دارد.

در بسیاری از موارد، درمان با رفتار درمانی شناختی (CBT) و درمان مواجهه و جلوگیری از پاسخ (ERP)، می‌ تواند نتایج قابل توجهی را در 12 تا 20 جلسه درمانی ایجاد کند، اما در برخی افراد ممکن است نیاز به درمان طولانی‌ تر یا ترکیب با دارو درمانی باشد.

با این حال، بهبود کامل یا کنترل کامل علائم در برخی افراد ممکن است چندین ماه یا حتی بیشتر زمان ببرد.

نکته مهم این است که درمان وسواس فکری یک فرایند تدریجی است و نیاز به صبر و پشتکار دارد، و پیگیری مداوم و پشتیبانی روان‌شناختی می‌ تواند روند درمان را تسریع کند.

تغذیه برای اختلال وسواس فکری

تغذیه می تواند نقش مهمی در مدیریت علائم اختلال وسواس (OCD) داشته باشد، اما نباید جایگزین درمان تخصصی شود.

برخی از غذاهایی که به بهبود وضعیت کلی افراد مبتلا به وسواس کمک می کنند عبارتند از:

• غذاهای حاوی ویتامین D مانند تخم مرغ، جگر گاو، پنیر، قارچ، شیر، جو، ماهی قزل آلا و سالمون
• غذاهای حاوی ویتامین B12 مانند گوشت، تخم مرغ و لبنیات
• غذاهای حاوی روی مانند حبوبات، مغزها، دانه های کتان، غلات، شکلات تلخ، میوه ها و سبزیجات تازه
• غذاهای حاوی آنتی اکسیدان مانند توت فرنگی، زغال اخته، گردو، کلم قرمز و تمشک
• اسیدهای چرب امگا 3 مانند ماهی چرب، دانه چیا و دانه کتان

اختلال وسواس فکری در کودکان

در دوران بلوغ معمولا این نوع از وسواس پیدا می شود.

باتوجه به برخی از تحقیقات سن ظهور این اختلال در سن 8 تا 12 سالگی می باشد.

کودکان همان علائم مرتبط با OCD را در بزرگسالان تجربه می کنند.

شروع این اختلال در اواخر کودکی و اوایل نوجوانی با تغییرات خلقی و تغییرات زیادی همراه است.

معمولاً اختلال وسواس فکری (OCD) در اوایل بلوغ به شدت بر عملکرد تحصیلی، اجتماعی و خانوادگی نوجوانان تأثیر می گذارد.