اسکیزوفرنی چیست و چه علائمی دارد؟

اسکیزوفرنی یک اختلال مزمن و جدی روانپزشکی است که بر نحوه تفکر، احساس، رفتار و درک واقعیت تاثیر می گذارد.

افراد مبتلا ممکن است در تشخیص مرز بین واقعیت و تصورات ذهنی دچار مشکل شوند و این موضوع بر روابط اجتماعی، تحصیل، شغل و کیفیت زندگی آن ها اثر بگذارد.

اگرچه اسکیزوفرنی یک بیماری پیچیده مغزی است، اما با تشخیص زودهنگام، درمان مناسب و پیگیری منظم می توان علائم آن را تا حد زیادی کنترل کرد.

شایع ترین علائم اسکیزوفرنی شامل توهم، به ویژه شنیدن صداهایی که وجود خارجی ندارند، هذیان یا باورهای نادرست، اختلال در تفکر، گفتار نامنظم و تغییرات رفتاری است.

شدت علائم در افراد مختلف یکسان نیست و ممکن است به مرور زمان تغییر کند.

مراجعه به روانپزشک و شروع درمان در مراحل اولیه، نقش مهمی در کاهش عوارض بیماری و بهبود عملکرد روزمره بیمار دارد.

افراد مبتلا به اسکیزوفرنی به مرور زمان کنترلی بر احساسات خود نداشته و حتی ممکن است در حالت هوشیاری کامل با هذیان گفتن موجب ترس ذهنی و نگرانی اطرافیان شوند.

از دیگر علائم بیماری اسکیزوفرنی باید به کمتر شدن تمرکز افراد اشاره کرد و به مرور زمان شاهد اختلالاتی در خواب بوده و تحریک پذیری زیادی را تجربه می‌ کنند، با وجود بیماری اسکیزوفرنی قطعاً افراد در زمینه یادگیری با مشکل برخورده و ادامه روند تحصیل برای آنها غیر ممکن یا سخت میشود.

علائم اسکیزوفرنی چیست؟

علائم اسکیزوفرنی در همه افراد یکسان نیست و ممکن است از خفیف تا شدید متغیر باشد.

این بیماری معمولاً بر تفکر، احساسات، ادراک و رفتار فرد تاثیر می گذارد و می تواند روابط اجتماعی، عملکرد شغلی و کیفیت زندگی را مختل کند.

روانپزشکان علائم اسکیزوفرنی را به سه گروه اصلی تقسیم می کنند.

علائم مثبت اسکیزوفرنی

علائم مثبت به نشانه هایی گفته می شود که به تجربه طبیعی فرد اضافه می شوند و مهم ترین آن ها عبارت اند از:

• هذیان یا باورهای نادرست و غیرواقعی
• توهم، به ویژه شنیدن صداهایی که وجود خارجی ندارند
• گفتار نامنظم و پرش افکار
• رفتارهای غیرعادی یا آشفته
• کاتاتونیا یا ثابت ماندن طولانی مدت در یک وضعیت بدنی

علائم منفی اسکیزوفرنی

علائم منفی به کاهش توانایی های طبیعی فرد اشاره دارند و معمولاً باعث افت عملکرد روزمره می شوند.

این علائم شامل موارد زیر هستند:

• کاهش ابراز احساسات
• کم شدن انگیزه و انرژی
• کناره گیری از خانواده و اجتماع
• کاهش علاقه به فعالیت های روزمره
• بی توجهی به بهداشت فردی و تغذیه

علائم شناختی اسکیزوفرنی

برخی بیماران دچار اختلالات شناختی می شوند که تشخیص آن ها گاهی دشوارتر است، از جمله:

• کاهش تمرکز و توجه
• اختلال در حافظه کوتاه مدت
• دشواری در تصمیم گیری و برنامه ریزی
• کاهش توانایی تحلیل و حل مسئله

شدت علائم اسکیزوفرنی ممکن است در دوره های مختلف تغییر کند و بیمار دوره هایی از تشدید یا بهبود نسبی را تجربه کند.

تشخیص زودهنگام و شروع درمان مناسب می تواند نقش مهمی در کنترل علائم، کاهش عوارض و بهبود کیفیت زندگی بیماران داشته باشد.

انواع اسکیزوفرنی

اسکیزوفرنی یک اختلال روانپزشکی با الگوهای مختلف بروز است و هر بیمار ممکن است ترکیب متفاوتی از علائم را تجربه کند.

اگرچه در گذشته این بیماری به چند زیرگروه تقسیم می شد، اما امروزه بسیاری از این طبقه بندی ها در منابع جدید روانپزشکی کنار گذاشته شده اند و پزشکان بیشتر بر شدت علائم و نوع تظاهر بیماری تمرکز دارند.

با این حال آشنایی با رایج ترین الگوهای بالینی، درک بهتری از این اختلال ایجاد می کند.

اسکیزوفرنی با علائم پارانوئید

در این الگو، هذیان های گزند و آسیب، سوءظن شدید و توهم های شنوایی از شایع ترین علائم هستند.

فرد ممکن است تصور کند دیگران او را تعقیب می کنند یا قصد آسیب رساندن به او را دارند.

این فرم از اسکیزوفرنی معمولا با حفظ نسبی توانایی های شناختی همراه است و یکی از شناخته شده ترین الگوهای بیماری محسوب می شود.

اسکیزوفرنی با علائم کاتاتونیک

کاتاتونیا با اختلالات شدید حرکتی شناخته می شود.

بیمار ممکن است برای مدت طولانی بدون حرکت باقی بماند، واکنش کمی به محیط نشان دهد یا برعکس، دچار فعالیت های حرکتی غیرطبیعی و تکراری شود.

این وضعیت نیازمند ارزیابی و درمان سریع توسط روانپزشک است.

اسکیزوفرنی با غلبه علائم منفی

در برخی بیماران، کاهش انگیزه، انزوای اجتماعی، افت احساسات، کم حرفی و کاهش علاقه به فعالیت های روزمره بیش از توهم و هذیان دیده می شود.

این علائم می توانند عملکرد شغلی، تحصیلی و روابط اجتماعی فرد را به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار دهند.

علل بروز اسکیزوفرنی چیست؟

علت دقیق اسکیزوفرنی هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما شواهد علمی نشان می دهد این اختلال نتیجه تعامل چندین عامل زیستی و محیطی است و یک علت واحد برای آن وجود ندارد.

عوامل ژنتیکی

داشتن سابقه خانوادگی اسکیزوفرنی، خطر ابتلا را افزایش می دهد.

البته ژنتیک به تنهایی باعث بروز بیماری نمی شود و بسیاری از افراد دارای زمینه ژنتیکی هرگز به این اختلال مبتلا نمی شوند.

تغییرات شیمیایی و ساختاری مغز

اختلال در عملکرد انتقال دهنده های عصبی مانند دوپامین و گلوتامات می تواند در بروز علائم نقش داشته باشد.

در برخی بیماران، تفاوت هایی در ساختار یا عملکرد بعضی نواحی مغز مشاهده شده است، هرچند این تغییرات در همه مبتلایان دیده نمی شود.

عوامل محیطی

قرار گرفتن در معرض استرس های شدید، برخی عفونت های دوران بارداری یا کودکی، مصرف مواد مخدر به ویژه حشیش و ماری جوانا در افراد مستعد و بعضی عوامل محیطی دیگر می توانند احتمال شروع بیماری را افزایش دهند.

سن شروع بیماری

اسکیزوفرنی اغلب در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی و همزمان با تغییرات هورمونی و تکامل مغز ظاهر می شود.

بروز بیماری در کودکان یا افراد سالمند شیوع بسیار کمتری دارد.

تشخیص و درمان زودهنگام می تواند شدت علائم را کاهش دهد، احتمال عود بیماری را کمتر کند و کیفیت زندگی بیمار را به میزان قابل توجهی بهبود ببخشد.

آیا کم بودن عزت نفس باعث بروز اسکیزوفرنی می شود؟

بسیاری از کسانی که با کمبود عزت نفس مواجه هستند ممکن است با گوشه‌ گیری از اجتماع تنها بودن را ترجیح داده و این مسئله باعث پس رفت آنها در زمینه‌ های مختلف میشود.

اما اگر افراد در زمان مناسب برای درمان و افزایش عزت نفس پایین و تقویت آن اقدامات لازم را انجام ندهند ممکن است به مرور زمان شاهد پدیدار شدن اختلالات روانی باشند که از مهمترین آنها می‌ توان به اسکیزوفرنی اشاره کرد.

متخصصان بر این باورند که عزت نفس پایین می‌ تواند عامل و زمینه‌ ای برای ابتلا به اسکیزوفرنی باشد.

این افراد در پی تنهایی زیاد و عدم ارتباط با دیگران ممکن است ضمن برقراری ارتباط با خود دچار هذیان گویی شده و نسبت به محیط پیرامون درک درستی نخواهند داشت.

این افراد به مرور زمان رفتارهای آشفته از خود نشان داده و از آنجایی که تنها بودن را ترجیح می‌ دهند به مرور زمان شخصیتی کاملاً نامرتب و ناهماهنگ خواهند داشت.

به گونه‌ ای که حتی توانایی بروز احساسات خود را از دست داده و هر لحظه گوشه گیر و تنهاتر می‌شوند.

با تمام این تفاسیر متخصصان کمبود عزت نفس را عاملی برای بیماری‌ های روانی از جمله اسکیزوفرنی دانسته و معتقدند که برای تقویت عزت نفس باید در زمان مناسب اقدام شود.

آیا اسکیزوفرنی می تواند در پی وجود هوش هیجانی در افراد رخ بدهد؟

زمانی که صحبت از ابتلا به بیماری اسکیزوفرنی می‌شود این مسئله به وجود می‌ آید که آیا هوش هیجانی پایین می‌ تواند عاملی برای ابتلا به این بیماری روانی باشد یا خیر.

قبل از هر چیز مهم است بدانید که هوش هیجانی بالا در افراد باعث خودآگاهی بیشتر شده و آنها هیجانات و احساسات خود را بیش از دیگران خواهند شناخت.

از طرفی این افراد توانایی زیادی برای خود مدیریتی داشته و می‌ توانند احساسات و هیجانات خود را در موقعیت‌ های مختلف به درستی کنترل کنند.

افرادی که با هوش هیجانی بالا مواجه هستند درک درستی از محیط پیرامون خود داشته و به نوعی می‌ توانند روابط خود را با دیگران به درستی مدیریت کنند.

این مسئله نشان می‌ دهد که افراد به دلیل ذهن آرام و مدیریت شده‌ ای که دارند هرگز در مواجهه با بیماری اسکیزوفرنی قرار نمی‌ گیرند.

حتی در صورت قرار گرفتن در معرض چنین اختلالی شرایط را سریعاً برای درمان و کنترل وضعیت خود فراهم خواهند کرد.

با این حال متخصصان به تمامی کسانی که در مواجهه با بیماری اسکیزوفرنی قرار می‌ گیرند توصیه دارند تا راه‌ های موثر برای افزایش هوش هیجانی را در پیش گرفته تا برای درمان بیماری اسکیزوفرنی به موفقیت برسند.

هر چند که اگر هوش هیجانی تقویت شود افراد هرگز این نوع بیماری‌ های روانی و اختلالات مغزی را تجربه نخواهند کرد.

چگونه می توان اسکیزوفرنی را درمان کرد؟

زمانی که افراد با علائم اولیه اسکیزوفرنی مواجه میشوند مهم است که حتماً با روانپزشک و روانشناس مسئله را در میان گذاشته تا قبل از از بین رفتن فرصت طلایی شرایط برای درمان این اختلال روانی فراهم شود.

متخصصان فعال در این زمینه بهترین روش برای درمان اسکیزوفرنی را دارو درمانی می‌ دانند و معتقدند که برخی از انواع داروهای ضد روان پریشی می‌ تواند بر حفظ سلامت این بیماران موثر باشد.

دسته دیگری از انواع داروها مستقیماً بر تثبیت خلق و خوی افراد اثرگذار است، همچنین داروهای ضد افسردگی می‌ تواند برای درمان اسکیزوفرنی مناسب باشد.

برای درمان اسکیزوفرنی متخصصان تنها به دارو درمانی اکتفا نمی‌ کنند بلکه نیاز است که از طریق مشاوره اطلاعاتی را به بیماران انتقال داده و به بهبود وضعیت روانی آنها کمک شایانی خواهند کرد.

متخصصان برتر در این زمینه مانند دکتر شیرزاد خیراندیش برای درمان اسکیزوفرنی فعالیت‌ های توانبخشی را گزینه مناسبی دانسته و عمدتا با این کار می‌ توانند مهارت‌ های اجتماعی و آموزشی افراد را بهبود دهند.

اصلاح شناختی به معنی استفاده از تکنیک‌ های مناسب برای جبران مشکلاتی است که مربوط به پردازش اطلاعات از طرف بیماران می‌شود.

به یاد داشته باشید که در کنار تمامی روش‌ های گفته شده روان درمانی هم می‌ تواند در بهبود اسکیزوفرنی موثر باشد.

البته مشاوره خانوادگی و دریافت کمک از دیگر اعضای خانواده روشی مناسب برای مقابله و درمان اسکیزوفرنی خواهد بود.

با تمام این تفاسیر مهم است بدانید که تا به امروز درمانی قطعی و دارویی مجزا برای بهبود اسکیزوفرنی پیدا نشده است و متخصصان از ترکیب داروهای مختلف برای بهبود این عارضه استفاده می‌ کنند.

مسئله مهم این است که درمان اسکیزوفرنی برای هر کدام از بیماران با روش خاصی انجام می‌شود و یک روش یکسان برای همه کاربرد ندارد.

متخصصان در مواجهه با هر کدام از بیماران از سایر روش‌ های تشخیصی استفاده کرده تا بررسی کنند که با توجه به شدت آسیب و وضعیت روانی افراد کدام شیوه درمانی برای آنها مناسب‌ تر است.

قطعاً در این شرایط بیماران نتایج بسیار خوبی از شیوه‌ های درمانی دریافت کرده و این عارضه اگر تحت نظر متخصصان برتر درمان شود به طور کامل بهبود پیدا می کند و در کوتاه مدت شاهد تشدید و عود مجدد بیماری نخواهید بود.